بدون هیچ مقدمهای شروع به غُر زدن کرد و من را بیسلیقه، بیمسئولیت، بیاهمیت، بیفکر، بیارزش و بیحوصله خواند. با شنیدن «بیهای» مداومی که به ابتدای واژهها میچسباند، احساس کردم دنیا روی سرم خراب شده و این لحظات آخرین سکانسهای زندگی مشترک من و او است؛ صدای علی نهتنها لحظهای قطع نمیشد، بلکه هرلحظه بیشتر اوج میگرفت، بعد از گذشت چند دقیقه دیگر صدای او را نمیشنیدم و فقط به چهره سرخ و غضبناک و لبهایی که مدام باز و بسته میشد خیره شده بودم!
به یاد گذشتهها افتادم، همان روزی که بهترین و زیباترین سفره را برای خوردن نخستین شام زندگی مشترکمان آماده کرده بودم؛ اما علی بیتوجه به من و احساسم، مادرش که به بیماری تظاهر کرده بود را به بیمارستان رساند. بعد بازگشت از بیمارستان بهراحتی بخشیدمش، اما او امروز بیخبر از همهجا با من اینگونه برخورد کرد و مزد زحماتم را داد.
با مرور خاطرات ضربان قلبم تندتر شده و نفسهایم به شماره افتاد، بیدرنگ انگشت اتهام را به سمت علی چرخانده و در یک لحظه تمام نبودنها و اشتباهاتش را به رخش کشیدم؛ با حرفهای من دعوا بیشتر اوج گرفت و پای خیلیهای دیگر مانند مادرشوهرم نیز به ماجرا باز شد، علی که دیوانهوار به مادرش وابسته بود، با شنیدن نام او به سمتم هجوم آورده و...
چند ساعت گذشته و بهظاهر همهچیز آرام است؛ علی وسایل شکسته و خردهشیشهها را از کف آشپزخانه جمع میکند و با اخم جعبه بیسکوییت را برداشته و به گوشهای از خانه پناه میبرد؛ من نیز با ناراحتی و اکراه خوراکی مختصری پیدا کرده و با بغض مشغول خوردن شدم که ناگهان صدای جیغ دخترم در خانه پیچید. هردو به سمت اتاق پونه دویده و همزمان بر بالین او حاضر شدیم و سعی کردیم او را آرام کنیم، اما اشکهای بیامان او پایانی نداشت؛ دخترم مدام از پدرش خواهش میکرد که دیگر مرا کتک نزند و با نگاهی معصوم ملتمسانه از من میخواست تا هرشب برای پدرش غذا آماده کرده و به مادربزرگش فحش ندهم!
با هزاران وعده و قول به زحمت او را خواباندیم، اما مطمئن بودیم که بعد از دیدن آن صحنهها بسیار ترسیده و بازهم بیدار خواهد شد.
سکوت سنگین حاکم بر فضای خانه شرایط را برای فکر کردن درباره علت مسخره و پیشپاافتاده این اتفاق ناگهانی فراهم کرده بود، بنابراین بارها با خودم تکرار کردم که ایکاش فریاد نمیزدم، ایکاش گرسنگی و خستگی همسرم را درک میکردم، ایکاش با شخم زدن گذشته نام مادرش را به زبان نمیآوردم، ایکاش برای او توضیح میدادم که بیماری پونه علت غذا درست نکردنم بود و هزاران ایکاش دیگر.
به علی خیره شدم همان مردی که سالهاست برای آرامش من و دخترم زحمت میکشد و بارها بهخاطر شادی ما از خودش گذشته است، به این فکر کردم که او برخلاف دیگر مردهای خانواده هیچوقت تاریخ تولد مرا فراموش نمیکند و بهخاطر علاقه من به نان تازه، هرروز صبح زود از خواب بیدار شده و به نانوایی میرود؛ به صدای دلنشین و خندههای مهربان او فکر کردم که هرروز با لحنی آرام و پرمهر از خواب بیدارم میکرد، اما حالا ساکت در گوشهای نشسته و به زمین خیره شده است.
نمیدانم شاید ذهن او هم مانند من از ایکاشهای فراوان پر شده و به این میاندیشد که نبود شام واقعاً اینقدر اهمیت داشت؟!
به قول قدیمیها دعوا نمک زندگی زناشویی است و زندگی مشترک بدون اختلافنظر و بحث امکانپذیر نیست، اما این روزها عواملی مانند گرانی، اشتغال زوجین، توقع بالا و غیره، نمک زندگی آنها را بیشازاندازه افزایش داده تا جایی که شوری آن بلای جان کلیه اعضای خانواده شده است.
همانطور که میدانید بسیاری از ما گاهی به علت خشک بودن نان، خرید نامناسب، بوی جوراب و مسائل پیشپاافتاده دیگری خشمگین شده و صدای فریادمان به آسمان هفتم میرسد، حال آنکه بعد از آرام شدن میفهمیم موضوع آنقدرها هم مهم نبوده و ایکاش میتوانستیم خودمان را کنترل کنیم.
از آنجایی که علل اختلاف و دعوای زوجین در بسیاری از مواقع بسیار کماهمیت است، در این گفتار از ذکر عوامل بروز کشمکش خودداری کرده و درصدد آموزش شیوههای کنترل خشم به زوجین هستیم؛ بنابراین با نصرالله منصوری (روانشناس) گفتوگویی ترتیب دادیم که در ادامه میخوانید:
منصوری با بیان اینکه خداوند انسان و حیوان را در چهار چیز مشترک آفریده است، میگوید: خوردن، آشامیدن، شهوت و غضب چهار ویژگی مشترک انسان و حیوانات است؛ غضب مانند نمک غذا بوده و رعایت اعتدال در مصرف آن الزامی است، به این معنی که در شرایط بحرانی و تدافعی قطعاً باید از آن استفاده کنیم و برعکس در موقعیتهایی که بدون عصبانیت هم کار پیش میرود، باید بهشدت از آن اجتناب کنیم.
این روانشناس اضافه میکند: با وجود این مشترکات خداوند متعال وجه تمایز و امتیاز ویژهای در وجود انسان به ودیعه گذاشته که همان قدرت تفکر و تمییز است.
وی عقل انسان را پیامبر و هادی درونی انسان میداند و ادامه میدهد: فرستادگان الهی نیز پیامبران خارجی و راهنمایان انسان در دنیای بیرون هستند که او را به مسیر درست هدایت میکنند.
منصوری با اشاره به اینکه بر اساس اعلام وزارت بهداشت در ایران هر هفت دقیقه یک فرد به آلزایمر مبتلا میشود، اذعان میکند: درصورت زوال عقل تنها رسولان الهی هستند که به دلیل اتصال به منبع وحی میتوانند انسانها را به سر منزل مقصود و آرامش برسانند.
وی با تأکید بر اینکه دین اسلام برنامهای کامل، جامع و کاربردی است، خاطرنشان میکند: برای یافتن مسیر درست زندگی و آداب بهکارگیری غضب میتوان به آموزههای دینی متوسل شد که پیامبران مبلغان آن هستند.
این روانشناس با تأکید بر اینکه بروز دلخوری و اختلافنظر بین زوجین اجتنابناپذیر است، ابراز میکند: اما بااینوجود باید زوجین آگاهی خود را در این زمینه افزایش داده و قوانین دعوا را بیاموزند.
در جمع دعوا نکنید
منصوری در ادامه به تبیین این قوانین 6 گانه میپردازد و میگوید: زوجین بههیچوجه نباید دعوا و اختلافنظر خود را به جمع بکشانند، در حالی که این روزها بسیاری از زن و شوهرها که گاهی تحصیلکرده نیز هستند، برای مظلومنمایی و یافتن مقصر اختلاف خود را به جمعهای خانوادگی میکشانند.
فقط بر روی یک مشکل تمرکز کنید
وی با اشاره به اینکه برخی از زوجین هنگام بروز ناراحتی سریع به گذشته بازگشته و مشکلات سابق را دوباره مطرح میکنند، میگوید: بهعنوان مثال اگر مشکل آقا اسراف همسرش است، نباید پرونده مشکلات قبلی را از نو بازگشایی کند و یا اگر خانم از دیر آمدن همسرش گلهمند است، نباید مباحث قبلی را مطرح کند.
به گذشته بازنگردید
این روانشناس مطرح میکند: بسیاری از زوجین هنگام بروز مشکل به گذشتهها بازگشته و خاطرات ناراحتکننده را مرور میکنند.
کنایه نزنید
وی عنوان میکند: بسیاری از زوجین برای اینکه طرف مقابل را بهتر سر جایش بنشانند و از خود دفاع کنند، بهجای استفاده از زبان مستقیم جملات کنایی و ناراحتکنندهای را بر زبان آورده و از بیان هیچ طعنهای مضایقه نمیکنند.
توهین نکنید
این روانشناس با بیان اینکه ما صاحب برترین مکتب آسمانی بوده و علاوه بر آن بهعنوان یک ایرانی تمدن و فرهنگ چندهزارساله داریم، اظهار کرد: متأسفانه برخی از زوجین بیتوجه به آموزههای دینی و انسانی، زبان به فحاشی گشوده و به یکدیگر بیاحترامی میکنند.
منصوری با اشاره به حدیث پیامبر اکرم (ص) مبنی بر اینکه بهشت بر انسان ناسزاگو حرام است، افزود: توهین والدین به یکدیگر تأثیرات بسیار مخربی بر روی تربیت فرزندان دارد، حال آنکه رعایت ادب بهخصوص در شرایط بحرانی به آنان درس درست زندگی کردن را میآموزد.
خوب گوش کنید
وی با تأکید بر اینکه مفهوم انسان با آدم متفاوت بوده و مقام انسان از آدم والاتر است، میگوید: یکی از وجوه تمایز آنها این است که آدم میشنود، اما انسان گوش میدهد.
این روانشناس اضافه میکند: آدم صداها را میشنود و بهسادگی از کنار آنها میگذرد، اما انسان گوش داده و برای درک صحیح بر روی آنها تمرکز میکند.
منصوری یکی از مهمترین مشکلات زوجین را نداشتن هنر «خوب شنیدن» میداند و ادامه میدهد: بسیاری از زوجین هنگام مشاجره بهجای اینکه به حرفهای طرف مقابل گوش کنند، به دنبال یافتن جوابهای دندانشکن هستند؛ بنابراین تحت هیچ شرایطی نمیتوانند مشکلات را برطرف کنند.
وی در ادامه هفت راهکار برای کنترل خشم ارائه میکند:
1-ریتم نفس خود را تغییر داده و احساسی متفاوت را تجربه کنید؛ بهجای تمرکز بر روی نقاط ضعف همسر، نکات مثبت اخلاقی و مهربانیهای سابق او را بهیاد بیاورید.
2- به طبیعت نزدیک شوید؛ قرار گرفتن در دامان طبیعت بسیار مفید است، در این راهکار توجه به آفریدهها و نعمات خداوند مورد نظر است.
3-محیطی را که در آن خشمگین شدهاید ترک کنید؛ حالت خود را تغییر دهید، بهعنوان مثال اگر ایستادهاید، بنشینید و اگر نشستهاید، برخیزید.
4-همیشه به خود بگویید که شما فرد آرامی هستید؛ در مواقع خشم به خودتان نهیب بزنید که چرا با وجود اینکه انسان آرامی هستم بهخاطر مسائل پیشپاافتاده و بیارزش خشمگین شدهام.
5-از شوخطبعی استفاده کنید.
6-ورزش کنید.
7-خاطرات روزانه خود را یادداشت کنید؛ از این طریق علل عصبانیتهای خود را کشف کرده و برای آنها راه حل مناسب مییابید.
در پایان از زوجین عزیز خواستاریم هنگام بروز ناراحتی با بهکارگیری روشهای فوق خود را آرام کرده و بدانند که برخی از مسائل بسیار بیاهمیتتر از آن هستند که فرد وقت، انرژی و عواطف خود را درگیر مطرح کردن آنها کند.
از آنجایی که اختلافنظر یکی از خاصیتهای زندگی اجتماعی است، افراد نباید بروز هر ناراحتی را پایان رابطه عاطفی خود با همسرشان بدانند و گمان کنند که طرف مقابل دیگر آنها را دوست ندارد.
از طرفی دوست داشتن به معنای تسلیم بودن و موافقت محض نبوده، بلکه زوجین میتوانند نقطهنظرات خود را در کمال آرامش و با تکیه بر دلایل منطقی مطرح و از آنها دفاع کنند؛ البته خالی از لطف نیست که گاهی بهخاطر دوام و استواری زندگی مشترک خود، از مواضع مورد نظرشان کوتاه بیایند.
با تمام این تفاسیر بسیار دیدهشده که زن و شوهرها هنگام ناراحتی و عصبانیت با ندانمکاری کار را به جاهای باریک کشاندهاند، بنابراین از زوجین عاجزانه خواستاریم که چنانچه قادر به کنترل خشم خود نبودید، حداقل قوانین دعوا را رعایت کنید تا تأسف، پشیمانی و جداییهای عاطفی بهبار نیاید.
