اگر که جامعه ما به سمت و سویی برود که بتوانیم این آگاهی را به افراد بدهیم شاید خیلی از افراد خودشان ترجیح بدهند یکلقمهنان و پنیر استفاده کنند تا اینکه یک ساندویچ سوسیس یا کالباس بخرند.
گروه اجتماعی پایگاه خبری فرایش، امروزه مصرف فستفودها بهطور چشمگیری بین خانوادهها علیالخصوص نوجوانان و جوانان افزایشیافته است. ضررهایی که مصرف اینگونه غذاها برای مصرفکننده به همراه دارد موجب بروز برخی مشکلات در جامعه شده است. تغییر در سبک زندگی یکی از دستاوردهای مدرنیته بوده که جامعه خصوصاً جامعه شهری به آن دچار شده است. یکی از مواردی که بر تغییر سبک زندگی میتواند تأثیرگذار باشد تغییر در شیوه تغذیه است که نمونه آن رواج بیشازحد فستفودها در بین خانوادهها است. فستفودها زاده جوامع صنعتی و غربی است که به سایر جوامع ازجمله کشور ما نفوذ پیداکرده است.
بسیاری از کارشناسان تغذیه براین باورند که غذاهای فستفودی در اغلب کشورها به دلیل کمبود وقت افراد جایگزین بسیاری از وعدههای اصلی غذایی شدهاند که این نمادی از زندگی مدرن و ماشینی در دنیای امروز است.
متاسفانه پدیده استفاده از فستفودها در جامعه ما نیز رواج پیداکرده و روز به روز بر مصرف آن افزوده میشود و اگر این پدیده همچنان ادامه پیدا کند و تغییری در شیوه تغذیه خانوادهها رخ ندهد سلامت جامعه با خطر جدی مواجه خواهد شد چراکه عوارض و مضرات استفاده از فستفودها بسیار گسترده شده و طیف وسیعی از اعضای جامعه مبتلا میکند. بر این اساس مناسب دیدیم باهدف آشنایی مردم با مضرات فستفودها گفتگویی با آرزو کاوهئی کارشناس تغذیه و رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه و معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان داشته باشیم که در ادامه میخوانید:
آرزو کاوهئی کارشناس علوم تغذیه است. دارای ۲۴ سال سابقه کار در حوزه تغذیه است.
* ابتدا تعریفی در خصوص تغذیه سالم ارائه دهید؟
تغذیه سالم تغذیهای است که در عین اینکه از همه گروههای غذایی استفاده میشود در مصرف همه مواد غذایی هم تعادل وجود داشته باشد یعنی دو اصل تغذیه سالم، تعادل و تنوع هستند و علاوه بر آن به تغذیهای سالم گفته میشود که علاوه بر تأمین نیازهای جسمی، مانع از ابتلا به بیماریهای مختلف میشود.
*تغذیه سالم را از چه سنی باید شروع کرد و نقش مادران در ذائقه سازی کودکان را تبیین نمایید؟
دقیقا تغذیه هر فرد از دوران بارداری مادر شکل میگیرد یعنی اینطور نیست که فکر کنیم زمانداریم و رژیم غذایی درست کنیم و کودک که بزرگ شد درستش کنیم نه اینطور نیست چون تغذیه مادر باردار مستقیماً تأثیر میگذارد روی اینکه کودک بعدها ابتلا به چه نوع بیماریهایی داشته باشد. مثلاً مادرانی که دارای چاقی و اضافهوزن هستند خیلی احتمال دارد که نوزادان چاقی به دنیا بیاورند که بعدها خطر ابتلا به دیابت و سایر بیماریهای واگیر در این نوزادان چند برابر بقیه نوزادان است و در مورد کودکان هم که بههرحال ذائقهسازی خیلی مهم است چراکه نوزاد وقتیکه به دنیا میآید هیچ ذائقه خاصی و هیچ تجربه خاصی از طعمها ندارد و این ما هستیم که به او خط میدهیم که به شوری یا شیرینی عادت کند بعضی از مادران هر چیزی که به کودکشان میدهند شیرینش میکنند و میدهند یا اینکه در غذای بچه نمک میریزند به همین خاطر توصیه کارشناسان تغذیه این است که غذای کمکی که برای بچه تهیه میشود حتیالامکان فاقد هرگونه نمک و شکر باشد که بچه به غذای بدون نمک و شکر عادت کند چون سه عامل مهم که ما همیشه برای رعایت رژیم غذایی سالم توصیه میکنیم کاهش مصرف نمک، چربی، قند و شکر و قندهای سالم است.
*نقش فست فودها در افزایش چاقی، کبد چرب و فشارخون در جوامع امروزی چیست و اساساً دلیل روی آوردن افراد به فست فودها چیست؟
اولاً فستفود در لغت شاید به این معنی باشد که غذایی که زود آماده میشود اما شاید ما در فرهنگ سنتی خودمان غذاهایی داشته باشیم که بتوانیم به آن فست فود بگوییم مثلاً: نان و پنیر، فرنی و... فست فود باشد اما فستفودی که مدنظر ما است فستفودهایی هستند که در ساخت آنها چربی و نمک زیاد بهکار میرود و اینها بیشتر برای سلامتی ما مضر هستند حتی اکثر افراد کالباس و سوسیس را بهعنوان فست فود میشناسند اما همین سیبزمینیهای سرخشده که نیمپز هستند و توی روغن ریخته میشود یا ناگت مرغ و... همگی جزء فستفود محسوب میشوند و بیشترین ضرری که دارند این است که اینها علاوه بر مواد نگهدارنده که حالا به خاطر شرایط موجود برای جلوگیری از فسادشان استفاده میشود که سرطانزا هم هستند عمدتاً میزان چربی و نمکی هست که مقادیر آن بسیار بالاست که برای همه افراد میتواند مضر باشد هم در ایجاد چاقی و اضافهوزن و هم در بالا رفتن فشارخون. دلیل روی آوردن مردم به فستفودها اولاً در درجه اول کمی وقت است و ماشینی شدن زندگیها خیلی از افراد به خاطر اینکه وقتشان کم است از این غذاها استفاده میکنند و واقعاً یکی از دلایل این است که از مضراتش آگاهی ندارند اگر که جامعه ما به سمت و سویی برود که بتوانیم این آگاهی را به افراد بدهیم شاید خیلی از افراد خودشان ترجیح بدهند یکلقمهنان و پنیر استفاده کنند تا اینکه یک ساندویچ سوسیس یا کالباس بخرند.
*آیا فستفودها در بخش مواد اولیه یا روش طبخ، خطرآفرین میشوند؟
چیزی که لازم است در خصوص طبخ فستفودها بگویم این است که اکثر اینها روشهای طبخشان همچون سرخ کردن هست بههرحال میتواند یک مقدار روغن به محتوای چربی آنها اضافه شود و کالری آن را خیلی بالاتر میرود و ما سعی میکنیم در رژیم غذایی سالم کالری را کاهش دهیم و اکثر اینها چون با سس استفاده میشود سسها هم چه سسهای سفید و چه سسهای قرمز اکثراً بازهم نمک، شکر و چربیدارند و این خودش میشود مزید بر علت، در کنار فستفود معمولاً افراد از از نوشابههای گازدار یا آبمیوههای صنعتی که حاوی قندهای زیادی است استفاده میکنند که باز این هم میتواند یک دلیل دیگری برای چاقی شود.
*چگونه میتوان فهرست غذایی خانواده را به سمت غذای سالم برد؟
ببینید مهمترین اصل این است که ما سعی کنیم غذاها را اولاً چه در خرید مواد اولیه و چه در مورد نحوه پخت آنها تجدید نظر کنیم در مورد مواد اولیه ما الآن میزان مصرف نمک، چربی و قندهای ساده در رژیم غذائیمان خیلی زیاد است بنابراین اولین کاری که میکنیم اینها را کاهش میدهیم هم میزان چربی را و از گوشتهای سفید بهجای گوشتهای قرمز استفاده کنیم بعد چربیهای قابلرؤیت گوشت و مرغ را حتماً جدا کنیم پوست مرغ را حتماً جدا کنیم دنبه و ... را استفاده نکنیم.
در مورد روغن اولاً روغن کم استفاده کنیم ولی همان الگویی که استفاده میکنیم الگوی درست و مناسب باشد مثلاً روغنزیتون را برای مصارف سالاد استفاده کنیم، روغنهای مایع را برای مصارف پختوپز و از روغن جامد بههیچوجه استفاده نکنیم. مثل روغن جامد نباتی، پی، دنبه، کره و روغن حیوانی.
روشهای پخت: سعی کنیم روشهای پختی که سالمتر و کمضررتر هستند استفاده کنیم. مثل آب پز کردن، بخارپز کردن، مثلاً سیبزمینی آبپز اصلاً کالریاش بهاندازه سیبزمینی سرخکرده یا چیپس نیست یا اینکه کبابی کردن بادمجان به جای اینکه سرخ کنیم کبابی کنیم و کارهای اینچنین و کار دیگری که میتوانیم در رژیم غذاییمان انجام دهیم و متأسفانه الآن خیلی کم است استفاده از حبوبات در رژیم غذایی است. حبوبات انرژی و پروتئین بسیار خوبی دارند. مخصوصاً اگر مخلوط باهم خورده بشوند و درعینحال چربی ندارند و باز خودش خیلی مؤثر است و همینطور افزایش مصرف میوه و سبزیها را حتماً در رژیم غذایی داشته باشیم مخصوصاً سبزیها به خاطر اینکه سبزیجات هم بسیار کمکالری هستند. از چاقی و اضافهوزن به خاطر فیبری که دارند پیشگیری میکند. باعث سلامت دستگاه گوارش میشود و از بسیاری از سرطانها جلوگیری میکنند که عمدتاً سرطانهای دستگاه گوارش هست.
*یکی از گروههایی که بر ذائقه نوجوانان و جوانان اثر میگذارند گروههای همسالان هستند در مدرسه و دانشگاه نقش بوفههای مدارس و دانشگاهها را دراینبین چگونه ارزیابی میکنید؟
بوفههای مدارس مرتب رصد میشوند و ما در مدرسه مروج سلامت داریم که یکی از گزارشهایی که ارائه میشود بوفههای مدارس هستند بهاینترتیب که برای این بوفهها یک فهرستی تهیهشده و به آنها اعلامشده بهعنوان مواد غذایی مجاز و غیرمجاز، مواد غذاییای که ازنظر میزان کالری، میزان انرژی و میزان فسادشان بالا باشد بههیچوجه بوفهها اجازه ندارند بفروشند. ضمن اینکه مواد را به صورت فلهای نمیتوانند ارائه کنند مواد حتماً باید بستهبندی و کمکالری باشد و واقعاً چیزهایی باشد که برای سلامت نوجوانان ما تأثیر مثبت داشته باشد و به همین دلیل هم هست که حالا در کنار این سالمسازی و بهسازی بوفهها ما بچهها را ترغیب میکنیم یعنی آموزش میدهیم که چهکار بکنند. رژیم غذایی مناسب داشته باشند که از مدرسه هم که بیرون میروند از مغازههای بیرون هم چیزی خریداری بکنند گه برایشان مفید باشد.
*نقش تبلیغات رسانهها را در این زمینه چگونه ارزیابی میکنید؟
عمدتاً رسانه تبلیغاتش بسیار اثرگذار است و صداوسیما یک مقداری برعکس در این زمینه کار میکند یعنی خلاف آن آموزشهای ما حرکت میکند ولی به نظر من اگر که ما آموزشهایمان آنقدر مؤثر و قوی باشد از دوران کودکی دورههای آموزشی در مهدکودک، مدرسه و دانشگاه داریم و در مراکز خدمات جامع سلامت آموزشهای گروهی داریم و هر از گاهی برگزاری همایش داریم بههرحال آموزشها از طرق خبرگزاریها از طریق خود صداوسیما ، ما خیلی آموزش داریم. اگر آموزشهای ما آنقدر قانعکننده باشد و بتواند تأثیرگذار باشد که اولاً آگاهیرسانی کنیم به مردم وقتی آگاهی بالا رفت نگرش مردم و باورشان درست بشود بعد به رفتار مناسب تبدیل شود مطمئناً دیگر هر چیزی هم که تبلیغ شود تأثیری نخواهد داشت. مسلماً کسی موفقتر است که بتواند آموزش غذاهای بهتری را ارائه بکند.
* در پایان توصیهای برای خانوادهها خصوصاً مادران در این زمینهدارید بفرمائید؟
برای خانوادهها توصیه این است که مادر خانواده در تنظیم الگوی غذایی خانواده نقش بسیار مؤثری دارد، اولاً در خرید اقلام مختلف اینکه مادر احساس کند که تغذیه مناسب لازم است و هر چقدر که بودجه به آن تخصیص میدهد خیلی مهمتر از سایر جنبههاست. شاید اگر که هدف از دوسوم خرید ما فقط سیری باشد در انتخاب مواد غذایی دقت شود، اگر دوسوم درآمد خانواده به خرید مواد غذایی سالم و مناسب اختصاص یابد ارزشش بیشتر است تا اینکه مثلاً یک مبلمان شیک خریداری شود یا اینکه هزینه خانواده صرف تجملات شود، دوم اینکه مادر آگاهی داشته باشد چه مواد غذایی خریداری کند. حتماً روزانه مقداری از درآمد خانواده را برای تأمین شیر و لبنیات در نظر بگیرد و در عین حال از همه گروههای غذایی استفاده کند. آگاهانه جانشینهای غذاها را انتخاب کند اگر یک روزی در منزل گوشت نیست بداند که جانشین گوشت چه چیزی است. اگر غلات و حبوبات را باهم یا حبوبات را مخلوط باهم استفاده کند دقیقاً همان ارزش غذایی گوشت را خواهد داشت و نیازی نیست که آنقدر قیمتهای بالا برای گوشت بپردازد.
نکته بعدی اینکه روشهای درست پخت غذا را بدانیم و اینکه بیشتر روی بیاوریم به روشهایی که آسیب کمتری به مواد غذایی وارد میکند چربی اضافه نمیکند و سالمتر است.
مادران درخصوص ذائقه سازی برای کودکان باید دقت نظر ویژهای داشته باشند. برخی مادران به خاطر تنبلی یا هر چیز دیگر صبحانه درست نمیکند به بچه پول میدهند که از مدرسه چیزی خریداری نماید این روش اصلا مناسب نیست. اگر مادر به خود برای تهیه صبحانه زحمت دهد و برای بچهها ذائقهسازی بکند و این خیلی مهم است و میتواند مؤثر باشد.
