زباله اصطلاحا به مواد اضافی جامد، نیمه جامد یا مایعی گفته میشود که ظاهرا به درد نخور بوده و دور ریخته میشود. زباله خانگی شاید مهمترین بخش زباله محسوب شوند که در صورت تفکیک و مدیرت صحیح بتوانند بخشی از سرمایههای ملی را باز گرداند.
امروزه به دلیل افزایش جمعیت، زبالههای شهرها نیز افزایش یافته است. از آن گذشته رواج فرهنگ مصرف سبب شده است در شهرهای بزرگی چون تهران هر فرد روزانه990 گرم زباله تولید کند. زبالههای خانگی عبارتند از: پس ماندههای مواد خوراکی، کاغذ، شیشه، فلزات، پالستیک، پارچه و غیره. بخش بزرگی از زبالههای خانگی را پس ماندههای گیاهی و حیوانی مثل پس مانده سبزیها، پوست و ضایعات میوه و استخوان و ضایعات گوشت و مرغ و ماهی تشکیل میدهند که زبالهتر به حساب میآید. کاغذ و مقوا اعم از روزنامه، کتاب، دفتر و کاغذ بسته بندی نیز بخش بزرگ دیگری از زباله را تشکیل میدهد.
انواع پلاستیک، ظروف یک بار مصرف، اسباب بازی و قوطیهای فلزی و شیشه ای نیز بخشی از زبالههای منازل است. باید توجه داشت تمام موادی که از نظر ما به درد بخور نیستند، دور ریختنی نیست. اگر به هزینههای جمع آوری و دفن زباله نگاهی بیندازیم، متوجه میشویم که با کمی دقت میتوان از استهالک چه سرمایه قابل توجهی جلوگیری کرد.
برای تولید هر تن کاغذ باید 51 اصله درخت تنومند قطع شود و برای تولید هر تن آلومینیوم 4 تن سنگ معدن و 7 تن زغال سنگ و قیر الزم است. برای تولید شیشه باید مقدار زیادی شن و ماسه از زمین استخراج شود. عمل حفاری و استحراج منظره زشتی به محل معدن میدهد و عالوه بر آن مقدار زیادی سوخت و آب نیز مصرف میشود.
هر تن زباله حدود 499 متر مکعب گاز گلخانه ای دی اکسید کربن متصاعد میکند و از هر تن زباله 499 تا 099 لیتر شیرابه خارج می شود که میتواند تاثیر خطرناکی روی آب و خاک داشته باشد و محلهای دفن زباله هر روز گسترش بیشتری پیدا میکنند. اگر تولید زباله به همین ترتیب ادامه داشته باشد، مدت زیادی طول نخواهد کشید که تمام اراضی اطراف شهرها پر از زباله شده و محلی برای دفن زباله باقی نخواهد ماند. بازگشت به طبیعت در مورد بسیاری از مواد موجود در زباله به طول میانجامد و این مواد سالها باعث آلودگی و آسیب به محیط زیست میشوند. شیشه و قوطیهای فلزی و بویژه آلومینیومی صدها سال روی زمین باقی میمانند.
کیسهها و ظروف پلاستیکی که یک روز به دلیل سبکی و دوام آنها ساخته شدند، امروزه عامل بزرگترین مشکالت زیست محیطی هستند. پلاستیک غیر قابل تجزیه است و کیسههای نایلونی به طور متوسط 199 سال در محیط باقی میمانند. کیسه های پلاستیکی همراه باد همه جا پخش میشوند وبیشتر آنها سر از دریا درآورده با به وسیله جانداران بلعیده شده سبب مرگ آنها میشود.
چنانچه پلاستیک و نایلون موجود در زباله سوزانده شود، اسید کلریدریک ایجاد میکند که باعث آلودگی هوا و آسیب رساندن به انسان و دیگر موجودات میشود. از سوی دیگر، انباشته شدن زباله در محل و شهرها مکان خوبی برای رشد میکروبها و تولید و تکثیر حشرات و جانوران موذی نظیر موش است، زیرا زباله 3 عامل رشد و تکثیر این جانداران یعنی مواد غذایی، رطوبت و پناهگاه را با خود دارد. طبق برآوردهای علمی در هر گرم خاکروبه بین 19 هزار تا 59 میلیون باکتری مختلف وجود دارد. مگس که ناقل انواع اسهال، حصبه، وبا، سل و... است و موش که تکثیر آن بستگی به میزان زباله دارد و تیفوس و طاعون را اشاعه میدهد، در اثر انباشتگی زباله سالمت محیط انسانی را تهدید میکنند. بعضی از زبالههای خانگی مثل انواع باکتری، المپهای مهتابی و جیوه ای و لوازم الکترونیکی به علت داشتن سرب، جیوه و کادمیوم در ترکیب خود خطرناک هستند. همچنین تعویض خانگی روغن موتور ماشین و جاری کردن آن در فاضالب شهری به دلیل وجود مواد سمی باعث آلودگی آبها میشود. یک لیتر روغن موتور میتواند تا یک میلیون لیتر آب سالم را آلوده کند.
در حالی که این روغن موتور قابل بازیافت و استفاده مجدد است و میتوان آن را به تعویض روغنیها تحویل داد تا آن را برای تصفیه مجدد تحویل پاالیشگاه دهند.
چگونه مدیریت زبالههای خانه را به عهده بگیریم؟
مصرف درست میتواند تا حد زیادی هزینههای خانواده و مصرف آب و انرژی را پایین بیاورد و از تولید بیش از اندازه زباله جلوگیری کند.برای مدیریت زبالههای منزل در درجه اول مواد قابل تجزیه مثل پس ماندههای آشپزخانه و مواد غذایی را از سایر مواد جدا کنید. این مواد بسرعت تجزیه شده به طبیعت باز میگردد. پس ماندههای گیاهی نیز به کود کمپوست تبدیل میشود که برای اصلاخواص خاک و جبران مواد غذایی از دست رفته آن مفید است و با اجرای دقیق این طرح میتوان روزانه 139 هکتار خاک کشور را احیا کرد. روزنامهها و کاغذهای باطله و دفترچههای تمام شده مشق نیز قابل بازیافت است که باید جداسازی شود. همچنین شیشههای به درد نخور منزل عالوه بر قابلیت مجدد تبدیل به شیشه در صورت بازیافت، فضای دفن زباله را نیز اشغال نمی کند.
بنابراین شیشهها را نیز در محل دیگری نگهداری کنید و وقتی انباشته شد آن را به ماموران بازیافت یا خریداران دوره گرد بفروشید. ظروف و قوطیهای فلزی آلومینیوم را دور نیندازید. بازیافت آلومینیوم میتواند 09 درصد انرژی الزم برای ساخت آن را به صرفه جویی کند.آلودگی مرحله تولید آن نیز 01 درصد کمتر است. این قوطیها را نیز جدا نگهدارید و به فروشندههای دوره گرد بفروشید
تا به قوطی، ظرف جدید، فویل و ظروف یکبار مصرف آلومینیومی تبدیل شود.برای کاهش خطرات میکروبها و حشرات، در سطل زباله از کیسههای پلاستیکی سالم جای میوه یا خریدهای دیگر استفاده کنید و هر شب در زمان مناسب زباله را به رفتگر تحویل دهید. کیسههای پالستیکی، ضایعات پالستیکی و لوازم پالستیکی شکسته را جمع آوری کنید و به خریداران دوره گرد تحویل دهید. تا جایی که ممکن است از لباسها و پارچهها استفاده کنید. از پارچههای پنبهای برای گردگیری و استفاده در آشپزخانه میتوان بهره گرفت. لوازم برقی از انواع باتری بهتر است تا حد ممکن از اسباب بازیها و لوازم باتری دار استفاده نکنید. باتریها حاوی مواد سمی هستند و قرار گرفتن آن در دسترس بچهها کار درستی نیست. از قرار دادن المپهای سوخته در محلی که قابل شکستن است، خودداری کنید. مواد موجود در آنها بشدت آالینده است. ظروف غذا را ابتدا کامال تخلیه کنید و سپس بشویید. این کار باعث میشود رطوبت کمتری وارد زبالهها شود. خرده نان و پس مانده سفره را نیز میتوانید برای پرندهها بریزید. سعی کنید فقط مواد قابل تجزیه را در کیسه ریخته و تحویل رفته گر بدهید. هنگام خرید از بسته بندیهای زیاد از سوی فروشنده جلوگیری کنید.خرید را به طور کلی انجام دهید. مثال برنج را برای مصرف سالانه خریداری کنید. با این روش کیسه های کمتری برای بسته بندی استفاده میشود. برای خرید نیز میتوانید از ساکهای پارچهای که پارچههای موجود در خانه ساخته اید، استفاده کنید در صورت امکان شیرینی و آجیل را در پاکتهای کاغذی بخرید. از ظروف یک بار مصرف نیز کمتر استفاده کنید.
اگر در حیاط خانه تان باغچه دارید، میتوانید مقداری از زبالهها و پس ماندههای آشپزخانه مثل پوست تخم مرغ، ضایعات سبزی و میوه )و البته با در نظر گرفتن مالحظاتی استخوان، ضایعات گوشتی( و دیگر مواد قابل تجزیه را در گوشه باغچه تان به کمپوست تبدیل کنید