اغلب فراموش میکنیم که هدف از تنبیه، آموزش اهمیت رفتار خوب و مناسب به کودکان است و نه اینکه آنها را موقتاً ساکت کرده و بترسانیم. در این مقاله سعی داریم به شما کمک کنیم تا بدون اعمال خشم و عصبانیت، کودکتان را تنبیه کرده و اهمیت پیروی از قوانین و مقررات را به او تفهیم کنید.
اگر کودکانی درحال رشد و بازیگوش دارید که از صبح تا شب به دنبال بازی، شیطنت و کلافه کردن شما هستند و هرچه قوانین و مقررات را برایشان توضیح میدهید انگارنهانگار، از یک گوش شنیده و از گوش دیگر دَر میکنند، اگر شما پدر و مادر عزیز آخرین راه آرام و مطیع کردن کودک را کتک زدن و تنبیه بدنی میدانید، بهتر است بگوییم که تنبیه بدنی، جیغ زدن و فریاد کشیدن نهتنها هیچ تأثیری در تربیت کودکان ندارد، بلکه در درازمدت آنها را به کودکانی پرخاشگر، مضطرب، بی اعتمادبهنفس، سرکش و با انواع مشکلات رفتاری تبدیل میکند.
1. تعریف کار
بیشتر والدین بهدلیل رفتار بد کودکان از آنها میخواهند که ساکت شده و آرام در گوشهای بنشینند. اما این روش درستی برای تنبیه نیست چون کودکان پُرجنبوجوش هستند و ساکت نشستن برای آنها سخت است؛ بنابراین بهجای اینکه از او بخواهید در گوشهای ساکت و بدون سروصدا بنشیند، بهتر است کاری متناسب با سن کودک به او محول کنید. مثلاً حفظ کردن یک شعر، چندبار نوشتن از حروف الفبا، رنگآمیزی تصاویر و یا حل یک مسئله ریاضی، واگذاری این کارها اگر با هدف تنبیه کودکان باشد، بهصورت ناخودآگاه باعث میشود تا در گوشهای از منزل آرام گرفته و کارش را انجام دهد.
2. انجام حرکات ورزشی
این روش تنبیه برای کودکانی که ورزش کردن را دوست ندارند، ممکن است نامطلوب باشد؛ اما مطمئناً کودک را از عواقب رفتار بدش آگاه میکند. بهعنوان مثال اگر رفتار کودک در میهمانی و یا یک مکان عمومی مناسب نبود، بعد از رفتن به خانه بهدلیل رفتار بدی که داشته، از او بخواهید تا طناب بزند و یا حرکت دراز و نشست را 10 بار تکرار کند. درنهایت کودک هم به اهمیت ورزش کردن پی خواهد برد و هم بهموقع تنبیه شده است، اما در این کار زیادهروی نکنید چون ورزش بیشازحد باعث خستگی ماهیچههای کودک شما خواهد شد.
3. کسب امتیاز
فهرستی از کارهای خانه مانند آب دادن به گلدانها، گردگیری و نظافت، خشک کردن ظرفها و غیره تهیه کنید و برای هر کار یک امتیاز درنظر بگیرید؛ بهعنوان مثال برای آب دادن به گلها امتیاز 20، خشک کردن ظرفها امتیاز 40 و غیره؛ اگر کودک شما به یک بچه لوس تبدیل، کنترل او از دستتان خارج و دائماً با دوستانش درگیر شده و دعوا میکند، به او مثلاً بگویید تا 150 امتیاز از من نگیری، نمیتوانی با دوستانت بازی کنی! بهاینترتیب او به ارزش بازی با دوستان پی برده و تنبیه میشود و شما هم نظم و ترتیب را به روشی آسان به او تفهیم کردهاید.
4. استفاده از زمانسنج
اگر کودک شما برای انجام کارهایی مثل کامل کردن تکالیف مدرسه و یا تمیز کردن اتاقش زمان زیادی را هدر میدهد، بهتر است از زمانسنج استفاده کنید. به او بگویید اگر زمانی که درنظر گرفتهاید به پایان برسد و او هنوز موفق به انجام کارهایش نشده باشد، از امتیازاتی مثل تماشای کارتون مورد علاقهاش و یا رفتن به پارک و بازی با دوستانش برای یک روز محروم میشود. این کار کودک را تشویق میکند که کارش را در زمان خواستهشده انجام دهد و بهتدریج به یک فرد منظم تبدیل شود.
تنبیه بدنی، جیغ زدن و فریاد کشیدن نهتنها هیچ تأثیری در تربیت کودکان ندارد، بلکه در درازمدت آنها را به کودکانی پرخاشگر، مضطرب، بیاعتمادبهنفس، سرکش و با انواع مشکلات رفتاری تبدیل میکند.
5. تمرین بیشتر
این روش تنبیه بهخصوص برای کودکانی که در درسهایشان ضعیف هستند و در امتحانات نمرات پایینی میگیرند، بسیار مناسب است. زمانی که کودک رفتار نامناسب و نیاز به تنبیه داشت، بهجای تنبیه بدنی با او به حل تمرینات درسی بپردازید. از دروسی که ضعیفتر است نمونهسؤال تهیه و چاپ کنید و از او بخواهید تا به سؤالات پاسخ دهد. به او توضیح دهید تا زمانی که نمرات بالاتری نگرفته است، باید تمرین بیشتری داشته باشد؛ حتی اگر در روز زمان استراحت کمی دارد. این کار به او کمک میکند تا هم در درسهایش قویتر شود و هم خوشحال باشد که بهجای تنبیه، کمکش کردهاید.
6. قرعهکشی
با کودک خود صحبت و فهرستی از انواع تنبیهها با کمک خودش تهیه کنید و روی کاغذ نوشته و درون ظرفی بیندازید و به او بگویید باید زمانی که رفتار نامناسبی داشت، دستش را در ظرف برده و یکی از آن روشهای تنبیه را که نوشته بودید برای تنبیهش از ظرف بیرون بیاورد. این روش تنبیه به کودکان کمک میکند تا تجربیات جدیدی کسب کرده و از زمان خود بهترین استفاده را بکنند. برخی از این تنبیهها میتواند شامل بیرون گذاشتن سطح زباله، شستن ظرفها تا کردن لباسها، منظم کردن کمدها و یا رسیدگی به باغچه منزل باشد.
7. زمانی برای آرام شدن درنظر بگیرید
اگر کودک شما اوقاتتلخی میکند و رفتار مناسبی در خانه ندارد، به پیادهروی بروید و از او بخواهید تا بدود؛ این کار کمک میکند تا آرامش پیدا کرده و به آنچه انجام داده، فکر کند. زمانی که از پیادهروی برگشتید بهآرامی به او توضیح دهید رفتاری که در پیش گرفته اشتباه و نیاز به اصلاح دارد. این زمان دادن به والدین هم کمک میکند تا آرامش خود را حفظ کرده و بدون عصبانیت قوانین را به کودک خود بیاموزند.
8. مرتب کردن وسایل بههمریخته
این یک روش مؤثر است تا مطمئن شوید که کودکتان بعد از بههم ریختن وسایلش، آنها را مرتب میکند. اگر فرزند شما اسباببازیها و وسایل شخصیاش را مرتب نمیکند، مخفیانه آنها را جمعآوری کرده و از دسترسش خارج کنید و به او بگویید تا زمانی که خودش وسایلش را مرتب نکند، حق استفاده و بازی با آنها را ندارد.
9. تغییر زمان خواب
بچهها از خواب متنفرند و دوست دارند در حد توان بازی و جنبوجوش کنند؛ بنابراین به آنها بگویید که اگر رفتار نامناسبی داشته باشند، باید زودتر به رختخواب رفته و بخوابند و در عوض روزهایی که رفتارشان مناسب است، میتوانند زمان بیشتری بیدار مانده و بازی کنند.
