سیستم مدیریت پورتال پایگاه خبری فرایش

ادب گفتگو و نوازش کلامی یک مدل لازم برای  ارتباط در خانواده

روانشناس و مشاور خانواده گفت: ادب گفتگو و مدل مهر و محبت کلامی یا نوازش کلامی از زبان پیامبر (ص) در حدیث کسا یک مدل لازم بر مبنای ارتباطی فضای خانواده است.

امروزه اصطلاح سبک زندگی کاربرد عامیانه فراوان و گسترده‌ای یافته است و در حوزه‌های مختلف روانشناسی، فرهنگی، پزشکی و ...کاربرد دارد؛ سبک زندگی، اساساً به حوزه افعال انسان برمی‌گردد و برآمده از جهان‌بینی، هست‌ها و نیست‌های بنیانی یک تفکر و عقیده است.

سبک زندگى همان ترکیب آداب است با این بیان که رفتارهای ساده و جلوه‌های ظاهری افراد، وقتى به‌ صورت یکپارچه در نظر گرفته می‌شود، سبک زندگى آنها را رقم می‌زند؛ مواردی همچون الگوی مصرف، آداب معاشرت، پوشش، آرایش، تغذیه، مسکن، گذران اوقات فراغت و مسافرت در یک بسته کامل از سبک زندگى افراد قرار دارند و این جلوه‌های رفتاری، نمای خارجى شخصیت افراد در محیط زندگى و نشانى از عقاید، باورها، ارزش‌ها و علاقه‌های آنها بوده و ترکیب آنها شخصیت فردی و اجتماعى افراد را نشان می‌دهد.

توجه عمیق به آموزه‌های اسلام در مورد هریک از کارکردهای خانواده و عمل به دستورات خداوند و پیروی از سیره و سنت معصومین (ع)، زیست مؤمنانه‌ای را سبب می‌شود که نه‌تنها در باورها و اندیشه‌ها بلکه در کردار و رفتار زندگی روزمره‌ انسان‌ها متبلور می‌شود؛ تجلی این تأثیرپذیری از چنین آموزه‌هایی بر کردار خانواده، به شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی در عرصه‌های گوناگون و در نهایت توجیه و تفسیر هویت فردی و جمعی افراد را سبب می‌شود.

نگاه جامعه‌شناسان به شیوه و سبک زندگی در هر جامعه‌ای بدون نگاه ارزشی، تجویزی و تنها توصیفی است اما اسلام به‌ عنوان یک فلسفه زندگی در قامت رهبری جوامع بشری ظهور کرده است تا آنچه کمال ساز برای فرد و جامعه است در قالب عقاید، اخلاق و احکام ارائه دهد و مردم را به آن سمت‌وسو با بشارت و انذار هدایت کند.

 رهبران اسلامی هرگز در قالب یک جامعه‌ شناس صرف و یا روان‌شناس اجتماعی و مانند آن ظهور نمی‌کنند بلکه به ‌عنوان عالمان ربانی عمل می‌کنند تا مردم را به خدا و فلسفه آفرینش آگاه کرده و بشر و جوامع بشری را به‌سوی عدالت رهنمون سازند تا زمینه برای عبودیت و خلافت ربوبی بشر فراهم آید.

رویکرد عالمان ربانی و رهبران اسلامی به پیروی از آموزه‌های قرآنی، پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) ارائه چارچوبی است که تمام زندگی بشر را سر تا پا تحت تأثیر قرار می‌دهد و افکار،‌ عقاید، باورها، جهان‌بینی، ایدئولوژی، ارزش‌ها،‌ اخلاق، باید و نبایدها، رفتارها، منش‌ها، کنش‌ها و واکنش‌های او را می‌سازد.

اما آنچه طی سال‌های اخیر مورد توجه سیات‌گذاران در حوزه خانواده قرار گرفته است ترویج سبک زندگی اسلامی است اما در این میان آن چنان به سبک زندگی پیامبر اکرم (ص) توجه نشده است و با فرارسیدن میلاد پیامبر خاتم (ص) بر آن شدیم تا به ویژگی‌های خانواده با توجه به سبک زندگی حضرت رسول (ص) بپردازیم و در این راستا با دکتر سجاد کریمان روانشناس و مشاور خانواده و دانش آموخته حوزه و دانشگاه گفت‌و‌گو کردیم.

دکتر سجاد کریمان : با بیان اینکه فرآیند زندگی بشر قبل از بعثت حضرت رسول (ص) شاید بر اساس ویژگی‌های مختلفی قوام پیدا می‌کرد، گفت: پس از بعثت پیامبر اکرم (ص) خانواده به عنوان نخستین و مهمترین گروه تعیین کننده در یک نظام اجتماعی مطرح شد.

وی با تأکید بر اینکه سیره و فرمایشات پیامبر (ص) نسبت به فرآیند خانواده از مباحث کلی تا جزئیاتی که به ذهن ما خطور نمی‌کند کمک‌کننده به این جریان است، اظهار کرد: از مدل‌های ارتباطی حضرت رسول (ص) در فضای خانواده و در فرآیند زندگی خانوادگی در کنار مهر و محبت نسبت به تمام اعضای خانواده یک نگاه ویژه به حضرت زهرا (س) داشتند.

این روانشناس و مشاور خانواده بیان کرد: یک رابطه پدر دختری بسیار عاطفی بین این دو عزیز در سیره حضرت رسول (ص) می‌بینیم اما این اتفاق پر مهر و محبت شاید تا قبل از اتفاقی که در حدیث کسا رقم خورد آن چنان به چشم نمی‌آمد.

وی با بیان اینکه موضوع حدیث کسا ماجرای اهل‌بیت پیامبر (ص) است، افزود: در حدیث کسا ورود تک تک اهل‌بیت علیهم‌الاسلام و قرار گرفتن در زیر عبای پیغمبر (ص) توضیح داده شده و ارزشمندی اهل بیت (ع) در این حدیث اختصاصاً بیان می‌شود.

کریمان تصریح کرد: نکات موجود در حدیث کسا، فارغ از محتوای آن یک مدلی دارد که شاید کمک کند به آنچه در مبنای ارتباطی حضرت رسول (ص) در فضای خانواده که اکنون به آن محتاج هستیم.

وی ادب گفتگو و مدل مهر و محبت کلامی یا نوازش کلامی از زبان پیامبر (ص) در حدیث کسا را یک مدل لازم در مبنای ارتباطی فضای خانواده دانست و ادامه داد: تک تک اهل بیت پیامبر (ص) زمانی که در زیر عبا وارد می‌شوند به گونه‌ای محبت‌آمیز با یکدیگر صحبت کرده و با عبارات بیان شده طرف مقابل را سرشار از مهر  محبت می‌کنند که به نحوی نهایت یک مهرورزی از آن برداشت می‌شود.

این روانشناس و مشاور خانواده خاطرنشان کرد: زمانی که حضرت زهرا (س)، حسنین (ع) و امیرالمومنین (ع) وارد می‌شوند هر یک با یک زبان لین و نرم سخن می‌گویند آنچه امروز ما به شدت به آن نیاز داریم.

وی یادآور شد: یکی از ویژگی‌هایی که اکنون به آن نیاز داریم که بتوانیم از این فرآیند الگویی پیامبر گرامی اسلام (ص) بیاموزیم درست خطاب کردن یکدیگر در محیط خانواده است.

کریمان با تأکید بر اینکه درست خطاب کردن یکدیگر در محیط خانواده به معنای مودبانه و همراه با مهر و محبت خطاب کردن یکدیگر است، اظهار کرد: پدر و مادر یک خانواده باید با مهر و محبت فرزندان و همسر خود را خطاب کنند و به طور جدی به این ویژگی در خانواده امروز نیاز داریم.

وی در ادامه گفت: شاید از رفتار عمومی و همگانی پیامبر (ص) بسیار شنیده باشیم اما کمتر به مدل مهر و محبت کلامی یا نوازش کلامی آن حضرت اشاره شده است.

این روانشناس و مشاور خانواده بیان کرد: وقتی زندگی اهل بیت (ع) و پیامبر گرامی اسلام (ص) را به عنوان برگزیدگان خداوند در زمین بررسی می‌کنیم ناخودآگاه آن چه به آن نیاز داریم شبیه‌سازی خود به زندگی آنهاست اگر خود را در مسیر مدل دستورالعملی زندگی آن بزرگواران می‌بینیم.  

وی افزود: اگر معتقدیم شیعه حضرت امیرالمومنین (ع) هستیم در فرآیند زندگی اهل بیت (ع) عموم رفتارها اینگونه تنظیم شده بود که مرد تعهد به کارهای بیرون از خانه و خانم متعهد به کارهای درون خانه بود اما همکاری و مشارکت بین همسر و افراد خانواده در امور مربوط به داخل خانه وجود داشت.

کریمان با بیان اینکه به عنوان مثال در سیره پیامبر (ص) داریم که خود حضرت لباس‌هایشان را وصله می‌زدند، تصریح کرد: پیامبر (ص) شیر گوسفندان را می‌دوشیدند و یا حتی زمانی که خادم خانه خسته بود حضرت در آسیاب کردن گندم کمک می‌کردند.

وی با تأکید بر اینکه در فضای فرآیند زندگی اهل بیت (ع) ارتباطات درون خانواده بسیار گرم است، ادامه داد: اگر خود را در این مسیر شیعه و پیرو می‌دانیم ما نیز باید به این نحو رفتار کنیم.

این روانشناس و مشاور خانواده خاطرنشان کرد: در فرآیند همسرداری نیز اگر بخواهیم ویژگی‌های پیامبر (ص) را لحاظ کنیم تا زمانی که حضرت خدیجه (س) به عنوان همسر اول پیامبر در قید حیات بودند، حضرت رسول (ص) همسر دیگری اختیار نکردند.

وی با بیان اینکه با توجه به تعهدی که در فرآیند ارتباطی وجود دارد پیامبر (ص) به همسر خود متعهد بودند، یادآور شد: ازدواج‌های حضرت رسول (ص) پس از وفات حضرت خدیجه (س) مبناها و دلایل مختلفی داشته است.

کریمان اظهار کرد: موارد ذکر شده از ویژگی‌های پیامبر (ص) در زندگی خانوادگی الگوهای رفتاری است که ما نیز باید در زندگی به آنها پایبند باشیم.

وی با بیان اینکه اگر الگوسازی درستی از زندگی پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) در جامعه داشتیم تا این اندازه مشکل در فضای ارتباطات خانوادگی نداشتیم، گفت: امروزه به هم ریختگی‌هایی در جایگاه اعضای خانواده داریم.

این روانشناس و مشاور خانواده بیان کرد: متأسفانه جایگاه پدر، مادر و فرزندان، حقوق، وظایف و تکالیف آنها به اندازه‌ای به هم ریخته است که ساختارهای اصلی خانواده به هیچ وجه قابل چینش نیست.

وی با تأکید بر اینکه آسیب‌های موجود به این دلیل است که ساختارهای اصلی خانواده را به درستی استحصا و بررسی نکرده‌ایم، افزود: در نظام جمهوری اسلامی در مبحث جایگاه خانواده شاید کمتر از یک دهه است که سیاست‌گذاران فرهنگی به تناسب نیاز موجود، فکر و بررسی کرده و کاری انجام می‌دهند.

کریمان با بیان اینکه تا قبل از یک دهه قبل به هم ریختگی‌های بسیار و نکات دیگری در فضای جمهوری اسلامی اجازه نمی‌داد سیاست‌گذاران به این اصل مهم بپردازند، تصریح کرد: به این دلیل تقریباً کاری در خصوص جایگاه خانواده نشده است و اگر بخواهد کاری انجام شود آنقدر جای آن خالی است که هر کاری در این مسیر انجام شود می‌تواند تأثیرات حداکثری داشته باشد.

وی با تأکید بر اینکه هر مسئولی در هر سازمان و ارگانی و در هر جایگاهی متولی فرهنگ‌سازی در حوزه مباحث خانواده است، ادامه داد: به عنوان مثال وزارت نفت که ربطی به فضای خانواده و فرهنگ‌سازی در این خصوص ندارد اگر چارچوب و قاعده آن بر اساس محوریت ارزشمندسازی خانواده بنا نشده باشد قدرت عمل نیروی کار پایین آمده و سطح رضایت کارمندان و مهندسان کاهش می‌یابد.   

این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه به نظر بنده هیچ دستگاه خاصی موظف نیست اختصاصاً در مسیر خانواده کار کند، خاطرنشان کرد: معتقدم همه دست‌اندرکاران در مملکت باید دغدغه قدرت‌مندسازی چارچوب‌های خانواده را داشته باشند حتی اگر نگاه آنها نگاه منفعت طلبانه به قدرتمندسازی نظام اقتصادی کشور باشد.

وی با تأکید بر اینکه ریشه‌های هر جامعه و کشوری خانواده‌هایی هستند که آن جامعه را می‌سازند، یادآور شد: تمام افراد، دست‌اندرکار این مهم هستند که خانواده‌ها را قدرتمند کنند.

کریمان در ادامه اظهار کرد: اگر بخواهیم این وظیفه مهم را به وزارت ارشاد، حوزه علمیه، صدا و سیما و... موکول کنیم این موضوع را حداقلی کرده‌ایم و ارزش این اتفاق کاسته شده است.

وی با بیان اینکه متأسفانه شاهد بیشتر شدن گسست‌های خانوادگی هستیم، گفت: رابطه اعضای خانواده در حال سردتر شدن است و با توجه به این موارد قاعدتاً همت خانواده‌ها در پیروی از سیره زندگی پیامبر (ص) وو اهل بیت (ع) کمتر است.

آموزه‌های اسلامی به‌عنوان معیار تجویزی و ارزشی مفاهیم و رفتارها، دارای یک نظام مفهومی کامل است که در مقام عمل دارای سلسله مراتبی است که طیف گسترده‌ای از رفتارها و اعمال را در قالب حقیقت می‌پذیرد و بابیان همه امور ریز و درشت زندگی در انتخاب مسیر درست زندگی حضور داشته و شخص و جامعه را یاری می‌کند.

از نظر قرآن، پیامبر گرامی اسلام (ص) اسوه حسنه زندگی است و توجه ویژه آن حضرت به قرآن و نکات بیان شده در این کتاب مقدس و اجرای نکات لازم در زندگی باید افراد در زندگی خود به سبک زندگی پیامبر توجه داشته باشند چرا که تجسم همه آموزه‌های وحیانی قرآن است و خلق پیامبر (ص) همان خلق قرآنی نیکی است.

پیامبر رحمت آینه اخلاق خداوندی و مظهر تمام و کمال خداوندی بوده و لازم است با بررسی آیاتی که خداوند پیامبر (ص) را وصف می‌کند، دریابیم که پیامبر (ص) چگونه مظهر اخلاق خداوندی است تا بتوانیم بر اساس فلسفه و سبک زندگی آن حضرت (ص) زندگی شخصی و فردی و اجتماعی خود را تنظیم کنیم و در حوزه‌ها و ابعاد گوناگون از جمله عبادی و اخلاق فردی و اجتماعی از ایشان پیروی کنیم.