سیستم مدیریت پورتال پایگاه خبری فرایش

امنیت روانی مستلزم ابراز محبت و عشق‌ورزی در خانواده است

محبت، مهمترین عامل گرمی کانون خانواده در روزهای کرونایی

  دانشیار روان‌شناسی دانشگاه پیام‌نور همدانبا بیان اینکه اتفاقاً امروزه ضرورت دارد به مقوله گفتگو و ارتباط در فضای خانواده بیشتر توجه کنیم، تصریح کرد: با توجه به شرایط سخت اجتماعی به ویژه در روزهای کرونایی، باید کانون خانواده را گرم نگه‌داریم، به هم ابراز محبت کرده، از دلتنگی‌های یکدیگر با خبر شده و از امیدها صحبت کنیم.

انسان با نیاز زاده می‌شود و آرزو و تمایل درونی همه انسان‌های سالم این است که در محیطی آرام، باطراوت، صمیمی، اخلاقی و انسانی زندگی کنند و کمتر انسانی پیدا می‌شود که از این شرایط گریزان باشد؛ همه علاقمند‌ند همسری مهربان، باادب، وظیفه‌شناس، زیرک، متواضع و... داشته باشند و در مقابل این حالت تمام انسان‌ها از فضاها و محیط‌های بی‌روح و بی‌عاطفه گریزان هستند و دوست ندارند در این مکان‌ها حضور یابند، با این وجود، تمایلات و گرایش‌ها در درون همه افراد جامعه، چه بسا با راهکارها و زمینه‌های ایجاد این شرایط ناآشنا یا کاملاً بیگانه باشند.

اما مسئله مهم این است که همه دوست دارند از این راهکارها مطلع شده و آن‌ها را در زندگی به کار گیرند و به رضایت و خشنودی بیشتری دست یابند و این راهکارها در آموزه‌های اسلامی با عنوان "اخلاق معاشرت" بیان گردیده است.

خانواده بهترین پناهگاه و ساحل آرامش و اطمینان بوده و ارکان اصلی خانواده، زن و شوهر است و اگر این دو عنصر اصلی، توافق، همدلی و سازگاری داشته باشند، سایر اعضای خانواده نیز در آسایش روانی خواهند بود؛ برای تعامل مطلوب و به منظور شکوفایی، تکامل معنوی، اجتماعی و تربیتی همسران، توصیه‌های ارزشمندی در آموزه‌های دینی، اسلامی و روان‌شناختی منعکس‌شده که بیشتر به بُعد اخلاقی وظایف همسران توجه دارد.

از جمله مواردی که می‌توان به اهمیت آن در خانواده و ارتباط همسران اشاره کرد احترام و تکریم، مهربانی و محبت، پرهیز از آزار همسر، مدارا، رازداری و مواردی از این دست است.

نهاد خانواده به مثابه جامعه کوچکی است که هر یک از اعضای آن به گونه‌ای بر دیگری تأثیرگذار است و به دلیل رکن بودن نقش همسران در خانواده، تأثیرگذاری مضاعف و دوچندانی بر فضای عمومی خانواده و به ویژه فرزندان دارد چرا که خانواده به صورت یک سیستم به ‌هم ‌پیوسته است و هر کدام از اعضای آن متناسب با جایگاه و نقشی که دارد، در دیگران تأثیرگذار است.

پدر و مادر در جایگاه محوری‌ترین عنصر تعاملات خانوادگی، وقتی التزام و توجه اساسی به آموزه‌های اخلاقی در روابط همسری داشته باشند، می‌توانند الگو و مدل قابل قبول و ارزنده‌ای برای انتقال مفاهیم و آموزه‌های اخلاقی به فرزندان خود باشند؛ تأثیر‌گذاری و نقش‌آفرینی اساسی والدین در فرزندان را می‌توان دست‌کم به دو دلیل، سرنوشت‌سازترین و اصلی‌ترین عامل در تربیت اخلاقی، روان‌شناختی و اجتماعی کودکان به شمار آورد.

در شکل‌گیری و تکوین شخصیت و ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری فرزندان، دو عامل عمده وراثت و محیط دخالت دارند و در میان عوامل محیطی، تأثیر‌گذارترین عامل و عمومی‌ترین عامل، خانواده است که در میان عوامل خانوادگی، محوری‌ترین عامل، والدین هستند.

اثرگذاری والدین به دلیل جایگاه ممتاز و تعامل بیشتر آنها و اینکه نخستین مربی کودک‌ هستند، بیشتر از سایر عوامل اجتماعی است و اندیشمندان و کارشناسان علوم تربیتی و روان‌شناسی با عبارات مختلف به نقش اساسی والدین و محیط خانواده در رشد اخلاقی و شخصیتی کودکان اشاره کرده‌اند.

بسیاری از اندیشمندان روان‌شناسی اعتقاد دارند بیشترین یادگیری‌ها و تأثیرپذیری‌های افراد انسانی از طریق یادگیری مشاهده‌ای و دیدن الگوهای ارائه شده است و هر چقدر الگوها از محبوبیت و جایگاه ارزشی ویژه‌ای برخوردار باشند، تأثیرگذاری بیشتری بر الگوگیرنده‌ها دارند؛ از این رو به منظور بررسی تقویت محبت بین همسران و تاثیر آن بر کیفیت تربیت فرزندان با دانشیار روان‌شناسی دانشگاه پیام نور همدان گفت‌و‌گو کردیم.

دکتر نصرالله عرفانی در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما با باین اینکه خانواده متشکل از پدر، مادر و فرزندان است، اظهار کرد: خانواده کارکردهایی دارد که یکی از مهمترین این کارکردها تأمین امنیت روانی اعضای خانواده است.

وی با تأکید بر اینکه امنیت روانی مستلزم ابراز محبت و عشق‌ورزی است، گفت: البته در این زمینه والدین می‌توانند برای فرزندان الگو باشند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور همدان بیان کرد: زمانی‌که پدر و مادر نسبت به هم ابراز محبت و عشق‌ورزی می‌کنند نه تنها نیاز عاطفی خود را پاسخ داده بلکه به شیوه غیر مستقیم یعنی به روش الگویی برقراری این ارتباط عاطفی را به فرزندان خود نیز آموزش می‌دهند.

وی افزود: مهمتر اینکه وقتی فرزندان، رفتار توأم با ادب، احترام و محبت و عشق‌ورزی والدین را مشاهده می‌کنند احساس امنیت عاطفی می‌کنند و اینجاست که می‌توان گفت خانواده کانون آرامش خواهد بود.

عرفانی با بیان اینکه چنانچه والدین با یکدیگر مودبانه و محترمانه رفتار نکرده و مشاجره لفظی، نزاع و قهر داشته باشند طبیعتاً جو سرد و خشنی در فضای خانواده حکمفرما خواهد شد، تصریح کرد: در این صورت نه تنها خود آن‌ها آسیب می‌بینند بلکه موجب احساس ناامنی عاطفی برای فرزندان خواهند شد.

وی با تأکید بر اینکه یکی از مهمترین شرایط لازم برای رشد شخصیت، احساس امنیت به ویژه احساس امنیت عاطفی است، ادامه داد: والدینی که نتوانند این احساس را در فرزندان خود به وجود آورده و کانون خانواده را گرم نگه دارند، موجب طرد فرزندان خود خواهند شد.

این دانشیار روان‌شناسی دانشگاه پیام‌نور همدان خاطرنشان کرد: فرزندان محروم از کانون گرم خانواده، محبت را در بیرون از خانواده جستجو کرده و دست تکدی به سوی هر کس که چنین محبتی را ابراز کند دراز کرده و ممکن است روابط غیراخلاقی شکل گرفته و سرمنشا بسیاری از آسیب‌های جدی دیگر همچون فرار دختران از خانه شود.

وی با تأکید بر اینکه ابراز محبت و برقراری روابط صمیمانه عاطفی موجب گرم شدن کانون خانواده و احساس امنیت اعضا به ویژه فرزندان می‌شود، یادآور شد: تحقق این مهم زمینه‌ساز رشد شخصیت و سلامت روانی اعضای خانواده و فرزندان خواهد شد.

عرفانی با تأکید بر اینکه در گذشته و در فضای زندگی سنتی، خانواده‌ها به دلایل مختلفی ابراز محبت نسبت به یکدیگر بیشتر بود، اظهار کرد: در گذشته تکنولوژی در این سطح وارد خانواده نشده بود و خانواده بعد از سپری شدن یک روز کاری در پایان روز گرد هم آمده و با یکدیگر از اتفاقات و تجارب خود صحبت کرده و حتی بزرگترها شعرخوانی نیز می‌کردند.

وی با بیان اینکه فرزندان در گذشته با توجه به نوع رفتار در خانواده با اصول فرهنگی خود آشنا می‌شدند، گفت: مهمتر اینکه در این گفتگوها و تعامل درون خانواده ابراز محبت، صمیمانه تجربه می‌شد.

این دانشیار روان‌شناسی دانشگاه پیام نور همدان بیان کرد: امروزه شاهد هستیم خانه‌های بزرگ قدیمی تبدیل به آپارتمان‌های کوچک شده و در طول روز هر یک از اعضای خانواده دنبال کار خود بوده و زمان حضور در خانه نیز همه خسته از کار روزانه بوده و اندک وقت آنها نیز درگیر تکنولوژی‌های جدید به ویژه فضای اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و... می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه امروزه کمترین گفتگو در فضای خانواده‌ها وجود دارد، افزود: گفتگوها عمدتاً تلگرافی، تک کلمه‌ای و تک جمله‌ای هستند که در چنین گفتگو و دیالوگ‌هایی بعد از پشت سر گذاشتن یک روز خسته کننده و در کمترین زمان ممکن ابراز علاقه به حداقل می‌رسد.

عرفانی با بیان اینکه اتفاقاً امروزه ضرورت دارد به مقوله گفتگو و ارتباط در فضای خانواده بیشتر توجه کنیم، تصریح کرد: با توجه به شرایط سخت اجتماعی به ویژه در روزهای کرونایی، باید کانون خانواده را گرم نگه‌داریم، به هم ابراز محبت کرده، از دلتنگی‌های یکدیگر با خبر شده و از امیدها صحبت کنیم.

وی ادامه داد: با ابراز عواطف و وارد شدن به فضای درونی یکدیگر فرصتی برای همدلی فراهم کرده و یکدیگر را بهتر درک کنیم.

این دانشیار روان‌شناسی دانشگاه پیام نور همدان خاطرنشان کرد: کوچک‌ترین واحد اجتماعی خانواده است و هر آسیبی که متوجه خانواده می‌شود در بعد کلان می‌تواند اجتماع را هدف قرار دهد.

وی با تأکید بر اینکه تخریب جامعه با تخریب خانواده شروع می‌شود، یادآور شد: به همین دلیل باید بیش از پیش خانواده را مورد توجه قرار دهیم و یکی از مقولات مهم در این خصوص ارتباط درون‌خانوادگی اعضا به ویژه بر پایه عواطف و روابط محبت‌آمیز بین اعضاست.

عرفانی با بیان اینکه توجه به ارتباط درون خانوادگی اعضا به ویژه بر پایه عواطف و روابط محبت‌آمیز بین اعضا بسیار جای کار دارد، اظهار کرد: البته در این خصوص کار شده اما توجه‌ها کافی نیست.

وی با تأکید بر اینکه در سند راهبردی تحکیم خانواده که از سوی مقام معظم رهبری قریب به 10 سال پیش مطرح شد این موارد خطاب به مسئولان و مدیران عالی کشور و تمام آحاد جامعه ابلاغ شده است، گفت: بر این اساس باید به خانواده توجه ویژه شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه پیام‌نور همدان بیان کرد: یکی از زمینه‌ها توجه به مباحث و روابط عاطفی خانواده است که در این خصوص رسانه‌ها و مهمتر از همه صدا و سیما می‌توانند به این موضوعات پرداخته و با تولید برنامه‌هایی الگوسازی کنند.

وی با بیان اینکه رسانه‌ها می‌توانند با الگوسازی روابط گرم درون خانواده موثر باشند، افزود: با آموزش روش‌هایی در قالب فیلم و هنر می‌توانند مهارت گفتگو و بیان درخواست‌ها را ارائه کنند.

عرفانی با تأکید بر اینکه در خانواده باید گوش شنوا برای شنیدن دلتنگی‌های اعضای خانواده را داشته باشیم، تصریح کرد: در صورت به کارگیری نکات عنوان شده این موارد می‌تواند کمک کند وضعیت خانواده‌ها بهتر شده و جلوی بسیاری از آسیب‌ها گرفته شود.

وی با بیان اینکه نسل آینده تحت تأثیر شرایط زندگی امروز شکل می‌گیرد، ادامه داد: کودک و نوجوانی که امروز در خانواده زندگی می‌کند، آموزش‌هایی را به شکل غیرمستقیم و به ویژه به روش الگویی در خانواده دریافت می‌کند که ساختار شخصیتی او را شکل می‌دهد.

این دانشیار روان‌شناسی دانشگاه پیام نور همدان خاطرنشان کرد: فرزندان یک خانواده فردا خود خانواده‌هایی تشکیل داده و فرزندانی را تربیت خواهند کرد و فرزندان آنها چیزی شبیه خود آنها خواهند شد.

وی با بیان اینکه اگر امروز در خانواده به تربیت عاطفی فرزندان توجه کنیم نه تنها فرزندان خود را آموزش داده‌ایم بلکه یک نسل را بیمه کرده‌ایم به این ترتیب موجب اثبات جامعه در بعد کلان خواهیم شد.

عرفانی با تأکید بر اینکه اگر فرزندان در خانواده نیاز محبت خود را ارضا نکرده و والدین پاسخگوی این نیاز نباشند باید منتظر باشند فرزندان به ویژه دختران بیرون از خانواده پاسخ به نیاز محبت خود را جستجو کنند، یادآور شد: البته ممکن است آن فضا که فرزندان جستجوی نیاز محبت دارند فضای سالمی نباشد و به این ترتیب درگیر آسیب‌های اجتماعی متعددی شوند.

وی در پایان و در توصیه به والدین اظهار کرد: توصیه می‌کنم والدین با فرزندان خود روابط عاطفی داشته باشند به ویژه تأکید بر رابطه عاطفی پدران با دختران دارم.

والدین به منزله اولین الگو، بر شخصیت کودکان، اجتماعی شدن آن‌ها، روش‌های تعامل با دیگران، نحوی برخورد با مشکلات زندگی و مسائل اخلاقی کودکان تأثیر جدی و اساسی دارند، بنابراین، وقتی پدر و مادر به آموزه‌های اخلاقی همسرداری التزام جدی دارند و روابط عاطفی و اخلاقی محبت‌آمیز و مؤدبانه، دلسوزانه و دین‌مدارانه دارند، بر فرزندان خود نیز اثر گذاشته و آنان را به سوی مسائل تربیتی سوق خواهند داد.

وقتی محیط خانواده، دوستانه، صادقانه، محبت‌آمیز و همراه با حس وظیفه‌شناسی و احترام باشد، فضایی آرام و معنوی به ‌وجود خواهد آمد و این فضا در آرامش روانی، شکوفایی استعدادها و همچنین خلاقیت فرزندان مؤثر خواهد بود چراکه یکی از شرایط عمده برای رشد عاطفی، ذهنی، فکری و روانی کودکان، محیط مناسب خانواده است که این فضا در خانواده‌هایی که ملتزم به حقوق متقابل و نقش‌های اختصاصی افراد هستند، به وجود می‌آید.

اینگونه خانواده‌ها بیشترین شباهت را به خانواده‌ای که در روان‌شناسی به خانواده مقتدر معروف است، داشته و خانواده مقتدر از بهترین نوع خانواده‌ها و دارای بهترین روش تربیتی است.