کودک خیابانی کودک بیخانمانی است که دورهای از زندگی خود را در خیابان سپری میکند. کودک خیابانی یک ناهنجاری اجتماعی است. از همین روی بررسی این مسئله اجتماعی یک امر لازم و ضروری است با ما همراه باشید تا با آسیبهای اجتماعی کودکان خیابانی بیشتر آشنا شوید.
به کودکانی که با سنی کمتر از 18 سال که با دست فروشی گل، وسایل یا سایر اجناس در کنار خیابان یا معابر امرار معاش میکنند، کودکان خیابانی میگویند.
بسیاری ما در خیابانها شاهد کودکان کار هستیم که دنیای معصومانه خود، کانون گرم خانواده و مدرسه را رها کردهاند و پا به دنیای گذاشته اند، که سرشار از بی رحمی، خشونت و نا امنی است و زندگی خود را در خیابانها سپری می کنند؛ در حالی که بر اساس ماده «27 پیمان نامه کودک» همه کودکان حق دارند از شرایط زندگی خوب برخوردار باشند، بازی کنند و آموزش ببینند تا شرایط مناسب شکوفایی و تواناییهای رشد جسمی، معنوی، اخلاقی و اجتماعی آنها فراهم گردد.
به کودکانی که با سنی کمتر از 18 سال که با دست فروشی گل، وسایل یا سایر اجناس در کنار خیابان یا معابر و یا تمیز کردن شیشه ماشین در هنگام چراغ قرمز امرار معاش می کنند، کودکان خیابانی میگویند؛ این کودکان، خیابان را محلی برای کسب و کار خود تلقی می کنند تا نیازهای خود و خانواده خود را تامین کنند.
از دلایل دیگری که این کودکان معصوم در خیابانها کار می کنند میتوان به: از هم پاشیدگی خانواده، سو مصرف الکل و مواد مخدر توسط والدین، کودک آزاری، طرد کردن کودک، قحطی و بلاهای طبیعی دیگر، بیماریهایی مثل ایدز و... مهاجرت ( اتباع خارجی) اشاره کرد.
کودکان خیابانی از لحاظ تامین معاش به چند دسته مختلف تقسیم میشوند؛ بزهکاران ( شامل سارقین، توزیع کنندگان مواد مخدر و متخلفین جنسی)، به صورت کارگر خیابانی در مشاغل کاذب، به صورت کارگر خیابانی در مشاغل واقعی و ولگردان متکدی در مشاغلی مثل: واکسی و گل فروشی
آسیبهای موجود در کودکان خیابانی
آسیبهای موجود در کودکان خیابانی را میتوان به سه دسته تقسیم کرد:
1- آسیبهای اجتماعی
این کودکان آسیبهای اجتماعی بسیاری دارند که به این شرح می باشد: معمولا بسیار پرخاشگر، بی توجه به حقوق دیگران می باشند، عده ای از آنان اموال عمومی را تخریب می کنند، معمولا حس حسادت، انتقام جویی، بدبینی، بی قراری، افسردگی، اضطراب، ترس و نا امنی در وجود آنها بسیار وجود دارد به علت نداشتن امید و هدفی برای زندگی فردای خود.
بسیاری از آنها به علت فقر و عدم توانایی پرداخت هزینههای تحصیل، از تحصیل باز مانده و استعداد و تواناییهای آنها شکوفا نمی شود.
مردم جامعه معمولا نگرش مثبتی به این چنین کودکان ندارند و آنان را اغلب طرد می کنند، در نتیجه برچسبهای منفی و غیر عادلانه ای به این گونه کودکان می خورد.
عده ای دیگری از آنها ممکن است سمت مواد مخدر بروند و دچار بعضی از بیماریها شوند.
2- مشکلات جسمانی
بسیاری از این کودکان دچار کاهش قد و وزن هستند، بیماریهای مثل: دهان و دندان، بیماریهای چشم و دستگاه تنفسی، بیماریهای گوارشی و... دارند.
در این گونه کودکان به علت عدم رعایت بهداشت باروری دختران و پسران را تحت تاثیر قرار میدهد و متاسفانه بعضی از دختران خیابانی مورد آزار جسمی و جنسی قرار می گیرند.
3- مشکلات یادگیری
بیشتر این کودکان دچار مشکل کمبود حافظه هستند، درصدد کم بود خفیف ذهنی، درصد کمبود کنجکاوی، درصد کمبود شناخت محیط و دارای مشکلات گفتاری میباشند.
به طور کلی میتوان گفت که کودکان کار با عقدههای روانی بسیاری بزرگ میشوند و در حاشیه ی تک تک خیابانهای شهر معنی و مفهوم تبعیض و تفاوت را درک میکنند و این حقارت بزرگ را که درون آنها جمع شده سالها بعد از زبان آنان قابل شنیدن است.
راههای پیشگیری از این آسیب اجتماعی
سازمانها و نهادهای مربوطه باید قبل از رسیدگی به کودکان خیابانی علل و ریشههای این موضوع را به درستی شناسایی کرده برای رفع آن اقدامات لازم را انجام دهند، به طوری کلی در مورد آسیب کودکان خیابانی میتوان به فقر و درآمد کم خانوادهها اشاره کرد که با حمایت نهادها میتوان این خانوادهها را از چنگال فقر نجات داد.
اگر والدین این کودکان مشکل اعتیاد دارند باید با کمک و حمایت سازمانها ترک کنند، یا اگر والدین آنان از یک دیگر طلاق گرفته اند باید آموزشهای لازم در زمینه تربیت کودکان به آنها داده شود.
زمینه تحصیل این گونه کودکان باید با حمایت فراهم گردد.
ساخت مراکزی برای کودکان بی سرپرست یا بد سرپرست، که از آنها نگهداری کنند تا بعد از رسیدن به سن قانونی وارد بازار کار شوند.
این گونه کودکان را جذب و شناسایی کنیم و آنها را بر اساس مشکلات و آسیبهای روانی که دیدهاند طبقه بندی کرده و با ایجاد پرونده برای آنان به صورت فردی یا گروهی مشاورههای لازم را در اختیارشان بگذاریم.
و اقدام ضروری دیگر این است که شناخت و درک درستی از این گونه کودکان داشته باشیم و قوانین راهبردی به منظور حمایت از آنها تدوین کنیم.